دیسک کمر و گردن

فتق نوکلئوس پالپوزوس زمانی اتفاق می‌افتد که نوکلئوس پالپوزوس (ماده‌ی ژل مانند وسط دیسک) از درون حلقه‌ی لیفی (ساختار تایر مانند) یک دیسک بین مهره‌ای (ضربه‌گیر ستون فقرات) بیرون بزند.

 

 

فتق، بیرون‌زدگی و یا پارگی دیسک چگونه اتفاق می‌افتد؟

به‌استثنای دو مهره‌ی اول گردن – اطلس (C1) و آسه (C2) – بین هر دو مهره‌ی ستون فقرات یک دیسک وجود دارد. این دیسک‌ها نقش ضربه‌گیری و تقسیم فشار را داشته و موجب انعطاف‌پذیری ستون مهره می‌شوند.

 

زمانی که لایه‌ی خارجی دیسک ترک می‌خورد، مواد درون آن شروع به بیرون آمدن می‌کنند. عوامل زیادی می‌توانند موجب دیسک کمر و گردن شوند.

دیسک کمر و گردن بیش از هر منطقه‌ای در ناحیه‌ی کمر و به‌خصوص بین مهره‌های L4 و L5 و همچنین مهره‌های L5 و S1 رخ می‌دهد (L = کمر و S = خاجی). علت این امر، تحمل بیشتر وزن بدن به وسیله‌ی ستون فقرات ناحیه‌ی کمر می‌باشد. افراد بین سنین 30 تا 50 سال از این نظر آسیب‌پذیرترند چراکه با کهولت سن، خاصیت ارتجاعی و میزان آب در هسته‌ی دیسک کاهش پیدا می‌کند.

 

پیشروی دیسک کمر و گردن

پیشروی عوارض دیسک کمر و گردن می‌تواند با شروع ناگهانی یا تدریجی علائم همراه باشد. چهار مرحله در این روند وجود دارند:

  1. تخریب دیسک. در طول مرحله‌ی اول، نوکلئوس پالپوزوس در اثر تغییرات شیمیایی مربوط به افزایش سن تضعیف می‌شود. در این مرحله بیرون‌زدگی دیسک اتفاق نمی‌افتد و تنها قابلیت ضربه‌گیری آن کاهش پیداکرده و دیسک خشک می‌شود.

  2. بیرون‌زدگی دیسک. در طول این مرحله، حالت یا موقعیت دیسک تغییر کرده و یک بیرون‌زدگی یا برآمدگی کوچک شروع به شکل‌گیری می‌کند. این بیرون‌زدگی می‌تواند موجب فشار آمدن به نخاع یا اعصاب نخاعی شود (بسته به محل ایجاد آن).

  3. پارگی دیسک. در طول این مرحله، هسته‌ی ژل مانند دیسک دیواره‌ی تایر مانند آن را سوراخ کرده ولی از آن خارج نمی‌شود.

  4. جدا شدن دیسک. در طول مرحله‌ی آخر، هسته‌ی دیسک دیواره‌ی دور خود را پاره کرده و پس از خروج از دیسک وارد کانال نخاعی می‌شود.

 

 

مراحل 1 و 2 فتق ناکامل و مراحل 3 و 4 فتق کامل دیسک بین مهره‌ای  از علایم دیسک کمر محسوب می‌شوند.

اندام تحت تأثیر، بسته به محل دیسک فتق شده متفاوت خواهند بود. مثال‌های زیر را در نظر بگیرید:

گردنی – احساس درد شدید گردن، شانه‌ها و دست‌ها

سینه‌ای – درد منتشرشده در سینه

کمری – درد منتشرشده در باسن، ران‌ها و پاها

علائم دیسک کمر و گردن

از علائم دیسک کمر می‌توان به درد دوجانبه در پاها، از دست دادن حس در اطراف مقعد، فلج مثانه و ضعف در اسفنکتر مخرج اشاره کرد.

درد ناشی از دیسک کمر و گردن ممکن است با رادیکولوپاتی یا ضعف عصبی همراه باشد. این ضعف می‌تواند شامل تغییرات در حواس (مانند خواب‌رفتگی و بی‌حسی) و یا تغییرات حرکتی (مانند ضعیف شدن عضلات و کند شدن عکس‌العمل‌ها) باشد. این تغییرات در اثر فشار واردشده بر روی اعصاب درنتیجه‌ی بیرون‌زدگی دیسک اتفاق می‌افتند.

 

علل دیسک کمر و گردن

  1. فرسایش ستون فقرات. درد ناشی از دیسک کمر و گردن معمولاً در اثر فرسایش روزانه‌ی ستون فقرات ایجاد می‌شود. به این فرایند تخریب تدریجی نیز می‌گویند.

  2. آسیب. دیسک کمر و گردن ممکن است در اثر آسیب نیز به وجود بیاید. برای مثال می‌توانید در اثر یک تصادف رانندگی دچار فتق دیسک بین مهره‌ای شوید چراکه فشار زیاد و ناگهانی بر روی دیسک می‌تواند موجب فتق آن گردد.

  3. ترکیب فرسایش و آسیب. فرسایش دیسک‌های بین مهره‌ای با گذشت زمان، آن‌ها را نسبت به حوادث آسیب‌پذیرتر می‌کند.

تشخیص دیسک کمر و گردن

معاینه‌ی ستون فقرات بیمار در حالت ایستاده یا خوابیده. به دلیل گرفتگی عضلانی، ممکن است تغییرات محسوسی در قوس طبیعی کمر ایجاد شود. ممکن است درد رادیکولار (درد در اثر التهاب عصبی) در اثر فشار آمدن به منطقه‌ی آسیب‌دیده‌ی ستون فقرات افزایش یابد.

آزمایش لازگ که با نام بالا آوردن مستقیم پا نیز شناخته می‌شود، انجام می‌گیرد. بیمار به پشت خوابیده و پای خود را صاف نگه می‌دارد. سپس پا را از قسمت مفصل ران خم می‌کند. درصورتی‌که در این مرحله درد تشدید شده یا ایجاد شود، نشانه‌ای از التهاب ریشه‌های عصبی لومبوساکرال تحتانی خواهد بود.

دیگر آزمایشات عصبی نیز به‌منظور تشخیص اختلالات مربوط به اعصاب حسی و حرکتی انجام خواهند شد. عکس‌العمل‌های غیرعادی می‌توانند محل ایجاد فتق را نشان دهند بنابراین دقیقاً تحت نظر گرفته می‌شوند.

انواع عکس‌برداری‌ها:

  1. اشعه‌ی ایکس

  2. سی تی اسکن

  3. MRI

سی تی اسکن و MRI می‌توانند جزئیات بیشتری را نمایش دهند. MRI بهترین روش برای مشاهده و بررسی بافت‌های نرم ستون فقرات است که در عکس‌برداری با اشعه‌ی ایکس ممکن نیست.

الکترومیوگرافی (EMG). درصورتی‌که پزشک شما به آسیب‌های عصبی شک داشته باشد، آزمایشی به نام الکترومیوگرافی برای شما تجویز خواهد کرد که در طی آن سرعت جواب دادن اعصاب به محرک‌ها اندازه‌گیری می‌شود.

دیسکوگرافی. روشی است که در طی آن یک جوهر مخصوص به درون یکی از دیسک‌های بین مهره‌ای فرد تزریق شده و سپس تحت شرایط خاصی مشاهده می‌گردد (فلوروسکوپی).

اسکن استخوان. این روش، عکس‌های کامپیوتری از استخوان‌ها ایجاد می‌کند. در این روش مقدار بسیار کمی از یک ماده‌ی رادیواکتیو به درون یک رگ خونی تزریق شده و در کل شریانات بدن پخش می‌شود.